24 września 2023 roku weszły w życie pierwsze przepisy nowelizacji do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (zwana dalej: „Ustawą” lub „Nowelizacją”), które miały wpływ zarówno na działalność jednostek samorządu terytorialnego, jak i podmiotów planujących realizację inwestycji.
Zgodnie z uzasadnieniem do projektu Ustawy, zaproponowane zmiany miały na celu uproszczenie, ujednolicenie i przyspieszenie procedur planistycznych. W trakcie uchwalania nowego prawa nie obyło się jednak bez przyjęcia niejednoznacznych przepisów, które już na tak wczesnym etapie powodują wiele nieporozumień i sprzecznych interpretacji.
Pytania kierowane do Kancelarii dotyczą między innymi kwestii możliwości uchwalania nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w przypadku, gdy gmina nie uchwaliła planu ogólnego.
Ustawa prowadza wymóg przygotowania i uchwalenia nowego narzędzia planistycznego – tj. planu ogólnego gminy, jako obligatoryjnie sporządzanego dokumentu o zasięgu całej gminy. Plan ogólny będzie aktem prawa miejscowego, który zastąpi studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy.
Normatywna część planu ogólnego będzie dotyczyła najważniejszych ustaleń w zakresie strefowania obszaru gminy oraz ustalania nieprzekraczalnych warunków realizacji inwestycji w zakresie parametrów i wskaźników urbanistycznych określonych w gminnych standardach urbanistycznych. W planie ogólnym będzie można wyznaczyć granice obszarów uzupełnienia zabudowy – czyli obszarów, na których dopuszczalne będzie wydawanie decyzji o warunkach zabudowy, oraz obszarów zabudowy śródmiejskiej, dla których wprowadzane będą dodatkowe zasady dotyczące kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu.
Co istotne, studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin zachowują moc do dnia wejścia w życie planu ogólnego gminy w danej gminie, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2025 r.
Dotychczasowe miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego zachowują moc na danym obszarze do dnia wejścia w życie nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego na tym obszarze i mogą być zmieniane (art. 67 ust. 1 Ustawy).
Przepisy nakazujące zgodność planu miejscowego ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego stosowane będą w brzmieniu dotychczasowym do momentu uchwalenia planu ogólnego.
Do zachowanych w mocy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego stosuje się definicje, o których mowa w art. 2 pkt 27–35 ustawy w dotychczasowym brzmieniu. Nakaz stosowania definicji odnoszących się do planów miejscowych tylko do tych planów lub ich fragmentów, które zostały uchwalone z użyciem tych definicji, ma na celu odzwierciedlenie woli organów stanowiących gminy z chwili uchwalania.
Przejściowe zasady stosowania przepisów proceduralnych i materialnych do uchwalania nowych lub zmiany dotychczasowych planów miejscowych zostały określone w art. 67 ust. 3 Nowelizacji.
Wyżej wskazany artykuł przyjmuje różne warunki dotyczące stosowania przepisów o nowym lub dotychczasowym brzmieniu w procedurze opracowania i uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, uzależniając stosowanie konkretnych przepisów od stanu prac nad projektem aktu prawa miejscowego. Ustawa rozróżnia następujące kategorie planów miejscowych:
Wątpliwości wzbudza sytuacja, kiedy procedura uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie została rozpoczęta, poprzez przyjęcie uchwały w sprawie przystąpienia do sporządzenia planu. Możliwość uchwalenia nowego planu zagospodarowania przestrzennego nie budzi większych wątpliwości w przypadku, gdy gmina przyjęła plan ogólny. Omówienia wymaga jednakże ewentualność, gdy po 24 września 2023 roku gmina nie uchwaliła planu ogólnego.
W kontekście wskazanym powyżej, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy nie rozpoczęto jeszcze procedury uchwalenia planu miejscowego, zastosowanie będą miałby przepisy tożsame jak w przypadku projektów, wobec których wszczęto procedurę planistyczną, jednakże nie wystąpiono o opinie i uzgodnienia.
Ustawodawca w art. 67 ust. 3 pkt 1 Nowelizacji przyjął, że wymienione w tym przepisie regulacje stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą w sytuacji gdy nie wystąpiono o opinie i uzgodnienia przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że normę tą stosuje się zarówno gdy procedura planistyczna została rozpoczęta, jak i w przypadku gdy mamy do czynienia z zupełnie nowym projektem.
W takich okolicznościach przepisy nakazujące zgodność planu miejscowego ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego stosowane będą w brzmieniu dotychczasowym do momentu uchwalenia planu ogólnego. Jest to moment, w którym obowiązujące studia stracą moc i od którego możliwe będzie badanie zgodności z planem ogólnym jako nadrzędnym aktem planowania przestrzennego w gminie.
Od dnia utraty mocy studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy w danej gminie, uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo jego zmiany jest możliwe, jeżeli w danej gminie wszedł w życie plan ogólny gminy, chyba że:
Do spraw dotyczących opracowania i uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego albo ich zmian, o których mowa w powyższych punktach, zastosowanie znajdą studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin w brzmieniu dotychczasowym, nawet po 31.12.2025 r.
Mając na względzie powyższe okoliczności stwierdzić należy, że po 24 września 2023 roku gminy zachowały prawo do uchwalania nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w przypadku gdy dla danej gminy nie uchwalono planu ogólnego.
Należy jednak pamiętać, iż powyższa możliwość swobodnego uchwalania planów miejscowych w oparciu i w zgodności z dotychczasowym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego będzie możliwe jedynie do dnia 31 grudnia 2025 roku, kiedy obowiązujące studia stracą moc. W tych okolicznościach możliwość uchwalenia planu zagospodarowania przestrzennego zostanie ograniczona do trzech przypadków wskazanych powyżej.